Zasada ograniczonego zaufania Podstawowa i niezmiernie ważna w ruchu drogowym jest zasada ograni­czonego zaufania, ujęta szczegółowo w obowiązujących przepisach ruchu drogowym. Można ją streścić następująco: „Uczestnik ruchu może domniemywać, że inni uczestnicy tego ruchu przestrzegają przepisów ruchu drogowego, chyba że okoliczności uzasadniają domniemanie odmienne". Co wyraża zasada ograniczonego zaufania? Wyraża, że mamy prawo żywić zaufanie do wszystkich znajdujących się na drodze, iż będą oni postępowali rozważnie i zgodnie z przepisami drogowymi. Obowiązani jednak jesteśmy to zaufanie ograniczyć i zachować się podejrzliwie w stosunku do osób, których postępowanie lub wygląd wskazują, że mogą one nam zagrozić. Takimi osobami są na przykład: dzieci, pijani, ludzie w wieku starszym, którzy, jak wiemy na zasadzie życiowego doświadczenia, mogą nie zdawać sobie sprawy z grożącego im niebez­pieczeństwa i postępować w sposób niekiedy nawet wysoce nieostrożny nieprawidłowy. Takimi szczególnymi sytuacjami, których musimy się spodzie wać na zasadzie naszego doświadczenia życiowego, są na przykład: Pojawienie się niedostatecznie oświetlonego lub w ogóle nie oświetlo­nego wozu konnego, roweru, wózka ręcznego, stojącego na drodze w ciemności pojazdu bez świateł lub innej przeszkody. Musimy również zastosować środki bezpieczeństwa przy dojeżdżaniu do skrzyżowania, gdy z poprzecznej drogi nadjeżdża wóz konny albo pojazd silnikowy, którego kierujący nie zmniejszył prędkości i widać wyraźnie, że nie zdoła on zatrzymać się w celu udzielenia nam należnego pierwszeństwa przejazdu. Innymi słowy, przy zachowaniu zaufania do innych użytkow­ników drogi oraz osób znajdujących się w jej pobliżu, obowiązani jesteśmy to zaufanie ograniczyć w stosunku do osób i sytuacji, wyraźnie zagrażających bezpieczeństwu ruchu drogowego. Pomoże nam w tym rozwaga i życiowe doświadczenie.Ogólne zasady ostrożności i kultury na drodze możemy ująć w osiem podstawowych prawideł, wyrażonych jak następuje. Prawidło pierwsze: Miejmy oczy i uszy otwarte. Wiedzmy nie tylko o tym, co się dzieje przed nami i obok nas, ale również i za nami. Spoglądajmy często w lusterko wsteczne oraz zawsze przed hamowa­niem, zakręcaniem, zawracaniem, zmianą pasa ruchu, wyjechaniem od chodnika na środek jezdni i podjechaniem do chodnika. Prawidło drugie: Bezpieczeństwo przede wszystkim! Nie czyń­my niczego, co mogłoby być niebezpieczne. Dbajmy o bezpieczeństwo nie tylko swoje, ale i innych. Prawidło trzecie: Nie jesteśmy sami na jezdni! Inni też mają prawo do bezpiecznego i wygodnego korzystania z drogi. Dostosowuj­my prędkość, przyspieszanie i hamowanie do innych użytkowników jezdni. Prawidło czwarte: Trzymajmy swe nerwy na wody. Bądźmy uprzejmi i wyrozumiali dla innych. Nie tamujmy ruchu i nie zajeżdżajmy nikomu drogi. Spieszmy chętnie z pomocą w razie potrzeby. Prawidło piąte: Uważajmy na sygnały kierowania ruchem i na znaki drogowe. Stosujmy się bezwzględnie do sygnałów i do zakazów wyrażonych znakami. Prawidło szóste: Wszystko, co się rusza, a szczególnie, co się szybko porusza w poprzek drogi, jest dla nas niebezpieczne i to tym bardziej, im szybciej się porusza.Prawidło siódme: Nie jest sztuką nie być winnym i mieć wypadek, ale sztuką jest nie być winnym i nie mieć wypadku. Prawidło ósme: Stosujemy się do przepisów ruchu drogowe­go, zawartych w Kodeksie Drogowym. Powinniśmy je znać na pamięć. Dla przypomnienia czytajmy tekst przepisów co 2-3 miesiące; takie powtarzanie jest niezwykle pożyteczne. Przepisy o ruchu drogowym zawierają bardzo ważną definicję szczególnej ostrożności, wymaganej w wielu sytuacjach drogowych. Otóż ta szczególna ostrożność została określona jako: „Ostrożność polegająca na znacznym zwiększeniu uwagi, w stopniu umożliwiającym szczególnie szybkie reagowanie uczestnika ruchu na zmieniające się warunki ruchu i sytuacje na drodze oraz odpowiednio do prawdopodobieństwa zagrożenia bezpieczeństwa ruchu". Ponadto w przepisach o ruchu drogowym znajduje się określe­nie niedostatecznej widoczności. Oznacza ona widoczność występującą od zmierzchu do świtu, a także od świtu do zmierzchu, w warunkach zmniejszonej przejrzystości powietrza (np. mgła, opad deszczu lub śniegu, dym itp.). Występuje ona zatem zawsze wtedy, gdy zmniejsza się przejrzystość powietrza z powodu mgły, opadu deszczu lub śniegu, a nie tylko wtedy, gdy jest na drodze ciemno. Pod pojęciem niedostatecznej widoczności nie rozumiemy jednak zasłonięcia drogi przez zakręt, rosną­ce obok niej krzaki lub drzewa, albo znajdujące się inne przeszkody, które wymagają przecież liczenia się z nimi, a w szczególności - spodziewania się, że zza zakrętu może nagle ukazać się pojazd jadący w przeciwnym kierunku; że zza krzaku lub drzewa może wyłonić się leśne zwierzę itp. Widzialność takich przeszkód nie jest więc ograniczona zmniejszoną przejrzystością powietrza, lecz po prostu - przeszkodami. Ta różnica w określeniach widoczności drogi i szczególnej ostrożności ma istotne znaczenie przy rozpatrywaniu przebiegu wypadków drogowych, musi­my więc o niej wiedzieć.Prędkość dozwolona, bezpieczna, za mała Umiejętność dobrania właściwej prędkości jazdy jest zaletą o pierwszo-r23dnym znaczeniu. Od niej to zależy w głównej mierze bezpieczeństwo jazdy. Umiejętne dobieranie prędkości pozwala na szybkie odbywanie podróży przy zachowaniu całkowitego bezpieczeństwa jazdy. Dobrze znanym określeniem jest prędkość nadmierna. Nad­mierna - to znaczy zbyt duża, jak na konkretne warunki drogowe, atmosferyczne i ruchu. Wynika z tego, że niekiedy bardzo znaczna prędkość nie będzie nadmierną, podczas gdy w warunkach nie sprzyjają­cych nawet mała prędkość może okazać się niebezpieczna. Ogólnie mówiąc, musimy stosować się do ograniczeń prędkoś­ci, np. na obszarach zabudowanych, na których w zasadzie nie wolno przekraczać 60 km/h. Musimy też stosować się do ograniczeń podawa­nych do wiadomości kierowcy za pośrednictwem znaków drogowych. Jednak nawet prędkość dozwolona na danym odcinku drogi nie zawsze jest bezpieczna, na przykład w czasie mgły lub gołoledzi, i wtedy musimy ograniczyć ją do tego stopnia, aby z całą pewnością i w każdej okoliczności panować nad samochodem. Okolicznością wpływającą na zmniejszenie prędkości jazdy jest przyczepność opon do jezdni. Jeżeli jezdnia jest śliska, zbudowana z wyślizganej kostki bazaltowej lub śliskiego asfaltu, a w dodatku mokra, musimy znacznie ograniczyć prędkość pamiętając o konieczności abso­lutnego panowania nad samochodem. W tym przypadku ważnym do­radcą jest nasze wieloletnie doświadczenie. Jeżeli go nie mamy, postę­pujemy ostrożniej niż wydawałoby się to konieczne, możemy bowiem natrafić na wielce nieprzyjemną lub nawet groźną niespodziankę. Ograniczenie prędkości może być też konieczne z powodu trudnych warunków ruchu, np. gdy na jezdni lub obok jezdni znajdują się dzieci, piesi chodzą po jezdni, jest duży ruch pojazdów, droga jest wąska, wymijanie się z innymi pojazdami stwarza pewne trudności. Najlepszym doradcą w takich okolicznościach będzie nasz zdrowy rozsądek. Jak wynika z powyższych uwag, prędkość dozwolona na da­nym odcinku drogi nie zawsze jest bezpieczna. Natomiast prędkość powyżej dozwolonej na pewno będzie niebezpieczna. Nie zawsze tylko nadmierna prędkość jest niebezpieczna. Może nią być i prędkość zbyt mała. Gdybyśmy na przykład jechali bardzo powoli, podczas gdy inne samochody poruszają się szybko, stwarzali­byśmy nie tylko przeszkodę utrudniającą ruch, ale także powodowalibyś­my niebezpieczeństwo wskutek zmuszania do wyprzedzania nas w warunkach wąskiej jezdni i dużego ruchu ze strony przeciwnej. Sytuacja taka występuje szczególnie często na wąskich drogach, w tunelach i miejscach o ograniczonej szerokości przejazdu. W tych przypadkach musimy stosować się do prędkości rozwijanej przez inne samochody. Ogólna uwaga: normowanie prędkości jest ściśle związane z drogą zatrzymania samochodu. Toteż umiejętność szybkiej oceny tej drogi na podstawie znanego wzoru na hamowanie wymagana jest od dobrego kierowcy, albowiem ma ona pierwszorzędne znaczenie przy ocenie prędkości bezpiecznej. Drugą ważną umiejętnością jest bezbłęd­na ocena śliskości drogi i odporności samochodu na poślizg. Obie te umiejętności zdobywa się drogą praktyki i korzystania z wiadomości teoretycznych. Nie ulega wątpliwości, że dla wielu bardzo wprawnych kierow­ców ograniczenie prędkości na obszarach zabudowanych jest uciążliwe.Toteż przekraczają oni nagminnie dozwolone granice prędkości niekiedy również na wyznaczonych miejscach przejść przez jezdnię i przy przejeż­dżaniu obok przystanków tramwajowych. Nie jest to zgodne z przepisa­mi, które obowiązują wszystkich jednakowo, a także z zasadami kultural­nej jazdy. Szczególnie niesforna jest pod tym względem młodzież jeżdżą­ca drogimi samochodami (swych tatusiów) w sposób mający zaimpono­wać wiezionemu równie młodemu towarzystwu. Niestety, takie wybryki nadmiernie często kończą się tragediami, pochłaniającymi młode życia. Należy zauważyć, że wyraźną tendencję do przekraczania do­zwolonej granicy prędkości przejawiają młodzi adepci sportu samocho­dowego, dla których udział w „pierwszym kroku rajdowym" jest niesłu­sznie równoznaczny z tytułem asa kierownicy.